اوضاع دولت پارت و تشكيلات آن صحبت خواهيم داشت ، ولى بىموقع نيست ، كه هم از اينجا بدانيم ، طرز حكومت پارتيها ، چه بوده . در اين ترديدى نيست ، كه از ابتداى تأسيس دولت پارت در زمان اشك اوّل ( ارشك ) ترتيباتى اين شاه براى مملكت خود استوار داشته بود و اگر هم تصوّر كنيم ، كه او بىاينكه مجالى براى اين كار بدست آورده باشد ، كشته شده ، در زمان تيرداد ميبايست اين كار مهمّ انجام شده باشد . بهرحال ، چه اين كار واقعا انجام شده و چه نشده باشد ، در زمان مهرداد اوّل ، دولت پارت ميبايست داراى تشكيلاتى گردد ، چه كشورگشائىهاى اين شاه دولتى را ، كه حدودش از شهر رى تا هريرود بود ، بدولتى مبدّل ساخت ، كه از هندوكوشان تا بابل امتداد مييافت . بنابراين مهرداد براى اداره كردن چنين دولتى وسيع ميبايست تجديدنظر در ترتيبات دولت خود كند و تشكيلات نوينى ، كه با اوضاع تازه موافقت ميكرد ، براى تبعهء خود مقرّر دارد . در اين مسئله ترديدى نيست ، كه خواه اشك اوّل رئيس طايفه اپارنى بوده ، خواه بقول بعضى ، شخصى كه از باختر بپارت آمده بود ، بهرحال رئيس مردمى بوده ، كه خودشان را كمابيشى رفيق او ميدانستند و در خوشى و محن شريك يكديگر بودند . در اين موارد ، چنان كه كرارا در تاريخ ديده مىشود ، حكومت رئيس بر مرئوس ، محدود است و پادشاه داراى حكومت مطلقه نيست . توصيفى را ، كه كزنفون از حكومت ساده و محدود پارس در زمان كبوجيه پدر كوروش بزرگ مىكند ( صفحات 250 - 255 اين تأليف ) بخاطر ميآوريم . اين نظر را اطّلاعات نويسندگان عهد باستان نيز مىرساند ، چنان كه سترابون از قول پسيدونيوس گويد ( كتاب 11 ، فصل 9 ، بند 3 ) : حكومت شاه پارت محدود بود . شاه در امور هميشه با دو مجلس مشورت ميكرد و انتخاب اعضاء مجلسين با او نبود ، بل آنها برحسب نسب و مقام ، عضويّت دو مجلس مزبور را مييافتند . يكى از دو مجلس تركيب مييافت از اعضاء خانواده سلطنت ، كه بحدّ رشد رسيده بودند و ديگرى عبارت بود از مجلس سالخوردگان ، كه اعضاء آن سران روحانى و غير